Vragen over wonen, energie en kosten

Op welke termijn kun je over op een warmtenet? Als mensen in de tussentijd individuele oplossing kiezen, is dat een forse investering. Wat betekent dit voor hen?

Het duurt 5-10 jaar om een warmtenet aan te leggen. In de concept-transitievisie warmte staat dat de oplossing voor het Statenkwartier nog onduidelijk is. Die looptijd gaat pas in als we een keuze hebben kunnen maken. Daar gaat dus nog wel een aantal jaar overheen. Dat betekent dat het kan dat er in de tussentijd nog over moet worden gestapt op een hybride warmtepomp. Of het de moeite waard is per individu om dat zo snel mogelijk te doen, hangt van je huis af.

Hoe lang duurt het om een warmtenet aan te leggen, hoe lang moet de straat open?

Het duurt 5-10 jaar om een warmtenet aan te leggen. In de concept-transitievisie warmte staat dat de oplossing voor het Statenkwartier nog onduidelijk is. Die looptijd gaat pas in als we een keuze hebben kunnen maken. Daar gaat dus nog wel een aantal jaar overheen. Dat betekent dat het kan dat er in de tussentijd nog over moet worden gestapt op een hybride warmtepomp. Of het de moeite waard is per individu om dat zo snel mogelijk te doen, hangt van je huis af.

Wat kan de juridische basis zijn voor een verplichting om bij vervanging van een CV ketel een hybride warmtepomp te nemen?

Dat is het productverbod. Net als bij gloeilampen. Je mag ze niet meer produceren, maar wel kopen.

Welke subsidies zijn er vanuit de gemeente?

De gemeente helpt mensen om hun woning, straat of wijk te verduurzamen met subsidies en advies. Ook maken we de ontwikkeling van duurzame energiebronnen mogelijk. De belangrijkste instrumenten van de gemeente zijn voorlichting, subsidieregelingen en leningen om investeringen te ondersteunen en de mogelijkheid om concessies voor warmtelevering uit te geven.

Is het wettelijk mogelijk om huizen van het gas af te koppelen? En hoeveel procent moet aansluiten op een collectief warmtenet voordat het rendabel is?

De gemeente kan niemand verplichten om van het aardgas af te gaan. Er zal altijd een keuze blijven voor mensen om mee te doen met een collectieve oplossing. Voor een collectieve oplossing is wel 70% aansluiting prettig/nodig. Lager dan dat zal er geen marktpartij instappen omdat het dan niet rendabel is.

Kan je als bewoners van het Statenkwartier eigenaar zijn van een warmtenet?

Ja dat kan. Het gebeurt nog niet zoveel, maar dat kan. Zeker van een klein warmtenet in de wijk.

Kun je warmtebronnen combineren op een warmtenet?

Ja dat kan. Je kunt geothermie, restwarmte etc. combineren. Er kan wel maar 1 temperatuur door een buis, dus als er lage temperatuur van een bron komt, moet er een warmtepomp tussen om het dezelfde temperatuur te maken

Is de gemeente nog van plan om knopen door te hakken qua keuze als de bewoners te ver uiteen liggen?

Antwoord volgt later.

Wat als er grenzen zijn aan de mogelijkheden om te isoleren (vanwege type pand)?

Antwoord volgt later.

Waar kun je als bewoner gratis advies krijgen over selectie van een warmtepomp?

Antwoord volgt later.

Wat is de meest kosten-efficiënte oplossing? Kan hiervan een berekening worden gemaakt? Is hier een soort formule voor? Toevoeging: hoeveel gasreductie levert een hybride warmtepomp op?

Ja, die is te maken. Er ligt al wel een onderzoek voor het Statenkwartier. Moeilijke vraag is: voor wie zijn de kosten? In het rapport van DWA is wel al het een en ander na te lezen. Er zijn veel verschillende aspecten aan het vraagstuk. Er is niet één logische, voor de hand liggende oplossing voor het Statenkwartier. Het hangt er vanaf wat je belangrijk vindt.

Hybride situatie: in een gunstig geval bespaar je 70% aardgas. Maar het zou kunnen dat voor oude woningen als deze, die veel gas verbruiken, toch veel gas gebruikt wordt met weinig isolatie en als het koud is buiten. Een besparing van 50 tot 70% besparing op gas is dan realistisch.

Als de warmteoplossing nog zo onduidelijk is: Moeten we niet gewoon beginnen met isoleren, want dat is sowieso een goed idee.

Het is inderdaad belangrijk om te voorkomen dat je nu allerlei aanpassingen doet, maar dat dan over 10 jaar blijkt dat het niet genoeg is. Dan moet je weer opnieuw gaan verbouwen. Dus een eindbeeld van hoeveel je nodig hebt, is misschien fijn. Je kunt ook zeggen: we gaan met z’n allen voor zoveel mogelijk isolatie. Dan is het grootste risico is dat mensen te veel isoleren, wat nooit echt erg is.

Is er een equivalent van bespaarde klimaatschade per besteedde euro aan duurzame maatregelen?

Ja die is te maken. Er ligt al wel een onderzoek voor het Statenkwartier. Moeilijke vraag is: voor wie zijn de kosten? In het rapport van DWA is wel al het een en ander na te lezen. Deze staat op de website van het burgerberaad. Er zijn veel verschillende aspecten aan het vraagstuk. Er is niet één logische, voor de hand liggende oplossing voor het Statenkwartier. Het hangt er vanaf wat je belangrijk vindt.

Hoe gaan we om met de monopolie van de warmteleverancier? Wat gebeurt er als die failliet gaat? Of heel erg de prijs verhoogd?

Op dit moment is de situatie zo, maar er wordt ook nu gekeken naar de wetgeving, dus het kan veranderen. Er zijn nu wetten om de consument te beschermen. Als de leverancier failliet gaat, wordt het overgenomen. De prijzen kunnen niet eindeloos omhoog. Je kunt nu vooral niet zelf individueel kiezen tussen bijvoorbeeld een goedkopere club, of een die meer naar maatschappelijk oogpunt kijken. Het is eigenlijk hetzelfde als met je waterleverancier. Het is niet nieuw zo’n monopoliepositie. Gaat op veel plekken in Den Haag al jaren goed.

Welke van de oplossingen maakt ons het meest bestendig tegen energietekorten en geopolitieke verschuivingen?

Bij de oplossing ‘groen gas’ ben je het meest afhankelijk van geopolitieke verschuivingen, omdat we verwachten dat er onvoldoende groen gas beschikbaar is binnen Nederland (en daarmee afhankelijk van export). De andere twee opties zijn allebei goed bestendig, aangezien ze flexibel zijn:

  1. Bij de optie all-electric gebruik je elektriciteit. Elektriciteit kan worden gemaakt van allerlei soorten bronnen (windturbines, kernreactor, gas, kolen, etc.) en kan makkelijk worden getransporteerd/uitgewisseld binnen Europa.
  2. Ook een warmtenet is heel flexibel. Je gebruikt namelijk warm water. Dit water moet je eerst nog warm maken, maar dat kan op allerlei manieren. Het is verstandig en duurzaam om zo veel mogelijk gebruik te maken van lokale bronnen (geothermie, waterzuiveringsinstallatie), maar voor een deel zal je ook nog steeds elektriciteit gebruiken en/of een beetje aardgas.

Voor alle opties geldt dus wel een bepaalde mate van afhankelijkheid (wat je ook terugziet in schommelende prijzen), maar de opties ‘all electric’ en ‘warmtenet’ zijn een verbetering tov van de huidige situatie (aardgas).

Wat is puur financieel het break-even point van oude versus nieuwe oplossingen?

Dat is op dit moment onbekend. Schommelende energieprijzen maken het niet eenvoudig(er) om dit te bepalen. Daarom wordt er bij een vergelijking vaak gekeken naar een wat langer termijn (bijvoorbeeld 30 jaar). In het onderzoek van DWA wordt een vergelijking gemaakt van de kosten (maar let hierbij op dat dit onderzoek ook weer wat verouderd is – gezien de schommelende gasprijs).

Wat zijn de voor- en nadelen van de restwarmte uit Rotterdam (Warmtelinq)?

Voordeel: Warmtelinq kan je zien als een (redelijk) lokale warmtebron. Lokale warmtebronnen zijn nodig voor een warmtenet. Op dit moment zijn duurzame lokale warmtebronnen schaars. Als bijvoorbeeld alle beoogde geothermie warmte in Den Haag al ‘bestemd’ is voor andere wijken in Den Haag en de waterzuiveringsinstallatie niet voldoende warmte kan leveren voor het Statenkwartier, is restwarmte/warmte van Warmtelinq een mooie aanvulling. Nadeel: Sommige inwoners vinden het gebruik van restwarmte niet (voldoende) duurzaam.

Moeten we niet groter denken wat betreft het warmtenet (stadsniveau in plaats van wijkniveau) of is dit niet mogelijk?

Dit is deels mogelijk. In de warmtetransitie spreken we vaak van ‘hoe’, ‘wat’ en ‘wanneer’:

  • ‘Hoe’ je warmtenet in organiseert, wordt vaak grotendeels op wijkniveau bepaald, zodat goed kan worden aangesloten bij de wensen van inwoners en er koppelkansen kunnen worden benut (bijvoorbeeld herinrichting/renovaties/aanpassing riolering).
  • ‘Wat’ er mogelijk is (warmtenetten) wordt deels op stadsniveau bepaald. De gemeente doet dit door bijvoorbeeld voor de lange termijn te verkennen of het mogelijk is een netwerk te realiseren waarin meerdere bronnen (en meerdere lokale netten) aan elkaar gekoppeld worden. Op de korte termijn onderzoekt/bepaald de gemeente hoe de – op dit moment nog – beperkt beschikbare lokale duurzame warmtebronnen (zoals geothermie) het beste (waar) ingezet kunnen worden.
  • ‘Wanneer’ een wijk aan de beurt is, wordt grotendeels op stadsniveau bepaald, want niet alle wijken kunnen tegelijk aangepakt worden met beperkte middelen van de gemeente.

Het Statenkwartier kan dus ook nog even de (doorontwikkeling van de) plannen op stadsniveau afwachten. Dan blijft iedereen – in afwachting van de gemeente – voorlopig nog even aan het aardgas en maakt vanzelf vanaf 2026 de overstap naar (verplichte) hybride warmtepompen.

Hoe om te gaan met huidige elektra systeem?

De elektriciteitsleidingen blijven gewoon liggen/beschikbaar. Als enkele inwoners overstappen op ‘all electric’ verwarmen en/of er gebruik zal worden gemaakt van hybride warmtepompen is er geen probleem. Maar als de hele buurt overstapt op ‘all electric’ verwarmen, zal er wel moeten gekeken worden of een verzwaring van het elektriciteitsnet nodig is. Als dat het geval is, kan het best nog even duren voordat dit gerealiseerd wordt, aangezien er veel vergelijkbare werkzaamheden in Nederland worden voorzien (en er een fasering bedacht moet worden). Dit zal de gemeente met Stedin moeten overleggen.

Kunnen hybride warmtepompen op termijn ook voor enkel warmte worden ingezet of blijft de afhankelijkheid van aardgas?

Een hybride warmtepomp (v.a. 2026 verplicht) is een systeem waarbij je ook nog steeds gebruik maakt van een Cv-ketel die aardgas verbruikt (vandaar het woord ‘hybride’). Als je een hybride systeem hebt geïnstalleerd en dan na een paar jaar toch geen aardgas meer wilt gebruiken, dan moet je de Cv-ketel vervangen voor een ander apparaat. Dit kan bijvoorbeeld een elektrische Cv-ketel zijn of een grotere warmtepomp (met meer vermogen). Het nadeel van een elektrische Cv-ketel (en/of andere elektrische verwarmingsapparaten) is dat deze veel meer elektriciteit gebruikt dan een warmtepomp. Dat betekend dus een hogere elektriciteitsrekening. Een warmtepomp is een bijzonder efficiënt apparaat en zorgt ervoor dat de overstap naar elektrisch verwarmen nog (enigszins) betaalbaar is en dat het elektriciteitsnet minder snel overbelast raakt.

Is de bron restwarmte voor de toekomst kostbaar?

Restwarmte zal voor de afnemers (inwoners) evenveel kosten als andere warmtebronnen: In de nieuwe warmtewet wordt vastgelegd wat warmte maximaal mag kosten, zodat de warmte voor consumenten niet te duur wordt. De inkoper van restwarmte (de warmteleverancier) zal het wel merken als de restwarmte in de toekomst duurder wordt (afhankelijk van gemaakte (lange termijn) prijsafspraken) en zal dan mogelijk op zoek gaan naar alternatieve warmtebronnen.

Is de grote mate van isolatie haalbaar voor deze wijk/deze panden? Beïnvloedt dat de kosten/haalbaarheid tussen beide alternatieven?

Een hoge mate van isolatie vraagt om een flinke investering van woningeigenaren (in geld en tijd). Een gezamenlijke aanpak kan de tijdsinvestering/zorgen wel verlichten. Als woningen eenmaal heel goed geïsoleerd zijn (schillabel B of hoger), wordt overstappen op een warmtepomp (all electric) financieel aantrekkelijker dan een warmtenet.

Is een grote bodempomp voor meerdere huizen tegelijk mogelijk? (dus niet voor de hele wijk)

Ja. Dan is er wel wat ruimte nodig om de installatie/warmtepomp (het deel dat bovengronds nodig is) ergens neer te zetten. Als dit in de openbare ruimte moet komen te staan dan moet er rekening worden gehouden met de geldende (vergunning)procedures.

Wat zijn de kosten voor oud groot huis?

Dat hangt van de staat van de woning af en van de gekozen oplossing. Voor een hybride warmtepomp (verplicht v.a. 2026) hoef je alleen een hybride warmtepomp aan te schaffen/installeren. Voor de overstap naar een warmtenet van 70 graden hoef je relatief weinig aan te passen (isolatie tot schillabel C/D is voldoende, de warmteafgifte unit huurt u van de warmteleverancier en om van het gas af te gaan moet u overstappen op elektrisch koken). De overstap naar ‘all electric warmtepomp’ brengt flinke aanpassingen (en dus ook kosten) met zich mee. Denk aan: isolatie tot schillabel B, nieuwe radiatoren/lage temperatuur verwarming, elektrisch koken, warmtepomp installatie, eventueel aanpassing van ventilatiesysteem. Voor een inschatting van de kosten kan je bijv. naar de website van Milieu Centraal.

Hoe werkt het huis koelen in de zomer met de optie aardwarmtepomp? En ook met luchtwarmtepomp?

Met zowel een grondwarmtepomp als een luchtwarmtepomp kan je je huis ook koelen. In dat geval stroomt er koud water door de radiatoren/vloerverwarming (i.p.v. warm water). In de zomer kan je het systeem omzetten van ‘verwarmen’ naar ‘koelen’. Het duurt even voordat het werkt, dus het is meer van toepassing op een wat langere periode (bijv. twee weken). Je kan dus niet een uurtje verwarmen en daarna een uurtje koelen. Vaak kan de warmtepomp je huis maar een paar graden afkoelen (omdat het systeem geoptimaliseerd/gericht is op verwarmen), maar in een Nederlands zomer is dat bijna altijd voldoende voor een prettige binnentemperatuur.

Bij ‘full-electric’, wat voor verandering aan het elektrisch systeem moet er (misschien) gebeuren?

Er wordt in Den Haag continue gewerkt aan verzwaring/aanpakken van knelpunten. Op dit moment is het Statenkwartier nog geen ‘knelpunt gebied’. Volgens het Stedelijk Energieplan van Den Haag (per 1 januari 2020) is er in het Statenkwartier nog beperkte capaciteit beschikbaar. Meer gedetailleerde informatie is op dit moment niet beschikbaar.

Wat zijn de relatieve kosten? Opportunity costs?

In het onderzoek van DWA zijn (alleen) de expliciete kosten in kaart gebracht. De impliciete kosten, zoals bijvoorbeeld de tijd die je hier zelf in moet steken (vergeleken met een andere activiteit) zijn niet gekwantificeerd. Er worden wel een aantal aspecten benoemd om rekening mee te houden, zoals veiligheid, overlast en ruimtegebruik. Voor de tijdsinvestering: bij een collectieve oplossing biedt meer ontzorging en vraagt minder maatwerk en daarmee minder tijd van de woningeigenaren.

Wat levert het op voor het klimaat als we huizen van het gas afhalen voor het klimaat? Collectief?

Volgens het rapport van DWA levert een ‘all electric – warmtepomp’-alternatief ten opzichte van de huidige situatie (aardgas) ongeveer 2000 kg CO2 besparing op per jaar. Een warmtenet geeft een vergelijkbare CO2 besparing (maar de CO2 besparing kan zelfs ook nog wat meer zijn – afhankelijk van de warmtebron). Op het moment dat de elektriciteitsmix in Nederland 100% duurzaam is zal de CO2 besparing (van allebei de alternatieven) ongeveer 3300 kg CO2 besparing per jaar zijn (t.o.v. huidige situatie met aardgas).

De woningen moeten in beide gevallen hoe dan ook geïsoleerd worden. Is het niet meer van belang om daar een plan voor te bedenken?

Ja dat is een goed idee. En naast isolatie kan bijvoorbeeld ook elektrisch koken worden gestimuleerd. Dan is het wel van belang om goed na te denken over de juiste maatregelen (‘geen spijt maatregelen’). Bijvoorbeeld: voor aansluiting op een warmtenet is beperkte mate van dakisolatie nodig. Voor een warmtepomp/all electric scenario is meer/dikkere isolatie nodig. Adviseer je dan om ‘te veel’ te isoleren of neem je het risico dat je over 10 jaar de isolatie weer moet aanpassen?

Kun je al een helemaal elektrische Cv-ketel krijgen?

Ja dat kan. Het nadeel van een elektrische Cv-ketel (en/of andere elektrische verwarmingsapparaten) is dat deze veel meer elektriciteit gebruikt dan een warmtepomp. Dat betekend dus een hogere elektriciteitsrekening. Een warmtepomp is een zeer efficiënt apparaat en zorgt er daarmee voor dat de overstap naar elektrisch verwarmen (enigszins) betaalbaar is (en dat het elektriciteitsnet minder snel overbelast raakt).

Vragen over gedrag en communicatie

Hoe nemen we mensen die het niet kunnen betalen mee?

Antwoord volgt later.

Heeft de gemeente een groot communicatieplan hoe ze de verschillende doelgroepen in Den Haag gaan bereiken over de energietransitie?

Antwoord volgt later.

Welke taal kunnen wij gebruiken voor het Statenkwartier versus voor de hele gemeente?

Antwoord volgt later.

Hoe neem je ieders individuele motivaties en wensen mee in een wijk-breed proces?

Antwoord volgt later

Zijn hier nog morele grenzen aan? Is het ethisch om mensen te willen beïnvloeden?

Altijd goed om alert op te zijn. Maar elk gesprek wat we voeren beïnvloedt anderen. Dus we hoeven niet te doen alsof beïnvloeden in zichzelf iets slechts is. Het zijn krachten die er al zijn. Laten we ze inzetten voor het goede.

Op welke manier zouden gemeentelijke initiatieven en burgerinitiatieven zichtbaar gemaakt kunnen worden?

Daar moet je een kanalen-middelenanalyse voor doen. Hoe kun je mensen bereiken? Je moet op verschillende manieren zichtbaar zijn, online en offline. Dat kun je onderzoeken. Echt contact is hierbij belangrijk, hoe ingewikkeld het ook is voor de gemeente. Een echt gesprek. Vrijwilligers, een straatambassadeur. Het onderwerp is echt ingewikkeld, en het is een grote stap. Het is voor veel mensen een ver van hun bed show. Er zijn mensen die deze hele discussie missen. We moeten mensen achter de deur spreken.

Heb je een praktisch advies voor de gemeente of voor ons als burgerberaad om naar de gemeente te adviseren?

Er is nooit één manier. Verschilt per wijk en per mensen. Financiële mogelijkheden, houding t.o.v. het klimaat. Eén tip is: uiteindelijk zijn we allemaal sociale wezens, kuddedieren. Wat het allermeest effect heeft in ons gedrag is: wat doet de rest? Voelen we ons verbonden met de rest? Kunnen we iets samen doen? Zijn we op een missie? Mensen doen elkaar na. Koplopers kunnen ontzettend veel teweeg brengen bij de rest. Het sociale aspect zouden we veel meer kunnen gebruiken, in plaats van in te zoomen op individuele financiële situatie. Dus meer kijken naar hoe we dit sociale aspect kunnen inzetten?

Hoe gaan we in gesprek met ‘klimaat ontkenners’?

Er zijn nu eenmaal mensen die niet vinden dat het klimaat verandert door toedoen van de mensheid. En die mogen er ook zijn. Het kan soms voelen alsof je veel energie stopt in iets waar je weinig van terug krijgt. Maar je kunt wel zaadjes planten. Maak het tastbaar voor mensen in hun eigen leefomgeving. Hou het bij jezelf. Niemand kan met jou oneens zijn dat jij je zorgen maakt. Als het jouw persoonlijke verhaal is, hoeft daar ook geen discussie over zijn. Mensen proberen te overtuigen werkt averechts. Bij veel mensen zit er iets achter: angst, onzekerheid. Kan van alles zijn.

In het nieuws wordt doodleuk aangekondigd dat er meer auto’s komen. Wat moeten doen met dit soort berichtgeving, om dat niet zomaar een neutrale boodschap te laten zijn.

Ja, het geeft informatie, en dat lijkt dan een norm. Half Nederland vliegt weer, dus ik kan er weer aan mee doen. Dat helpt inderdaad niet. Media hebben daar misschien wel een verantwoordelijkheid in hun formulering.

Hoe kan het dat zoveel mensen vliegen als er zoveel mensen mee bezig zijn?

Veel mensen vinden het wel zorgwekkend, maar zien de link niet met individueel gedrag. Denken niet wat zij doen invloed heeft. Er zijn allerlei biasen (afwijkingen) of denkfouten die we kunnen maken om ons eigen gedrag recht te praten. Opmerking: het is makkelijk en goedkoop om te vliegen.

Zie je een oplossing in meer beïnvloeding in onderwijs bij jongeren?

Gedragskennis betrekken bij alle adviezen die jullie formuleren: binnen alle beleidsmaatregelen die jullie willen dat de gemeente afkondigt, moet gekeken worden: hoe gaan we mensen betrekken, hoe zorgen we dat er draagvlak is voor de maatregelen, hoe zorgen we dat bewoners het juiste gedrag vertonen en hoe zullen psychologische factoren, zoals drijfveren en weerstanden, een rol gaan spelen in het proces? Zullen ze later voor problemen zorgen of spelen we er juist goed op in? Er zou gebruik gemaakt kunnen worden van een checklist: zorgen we dat bewoners genoeg weten en kunnen, maar willen ze daarnaast meedoen en vinden ze daarnaast ook dat de maatregelen acceptabel zijn (attitude)? Dus niet alleen maar inzetten op informatie delen en zenden (weten is nog geen doen!). Sommige mensen reageren op objectieve informatie, anderen juist op meer persoonlijke insteek. Wees je dus bewust van verschillende verwerkingsstijlen.

Om een voorbeeld te geven voor aardgasvrij maken van woningen: helpt de context mee om het juiste gedrag te vertonen? Is de benodigde informatie makkelijk te vinden en zijn aanmeldprocedures/subsidieaanvragen makkelijk te doorlopen? Zijn mensen fysiek, mentaal en financieel in staat om van het aardgas af te gaan (op inductie te koken, hun huis te isoleren)? Welke gevoelens hebben ze bij de energietransitie en specifiek bij aardgasvrij? Boren we in onze communicatie genoeg de motivatie aan via bijvoorbeeld sociale druk, individuele en groepswaarden van mensen?

In het kort: per gedrag dat we willen van bewoners: doelgedrag vaststellen: weerstanden, drempels en motieven (voor willen, weten, vinden en kunnen) identificeren voor deze doelgroep. Psychologische technieken selecteren en inzetten binnen de communicatie rond nieuw of bestaand beleid (een positieve sociale norm communiceren, het aanmeldproces vereenvoudigen, ontzorgen, etc., welke psychologische strategie je kiest is afhankelijk van de analyse die hieraan vooraf ging).

Om toch een soort van concreter antwoord te kunnen geven: benut sociale krachten door te laten zien dat bijna iedereen hier mee bezig is (in stilte), dus doorbreek de stilte, dat iedereen op zijn eigen manier al duurzame stappen zet, dat de meesten zorgen hebben en dat dit ons verbindt. Ook kunnen buren van elkaar leren om sneller te verduurzamen, faciliteer het geven van tips. Uiteindelijk is een naaste de beste raadgever. Zet dus slim boodschappers in.

Deze link kan helpen om tot een advies voor energie-interventies te komen waarin gedragscomponenten worden meegenomen.

Wat zouden wij concreet als burgerberaad hiermee kunnen doen?

Diepgaandere kennis en het gesprek voeren over de klimaatcrisis is voor alle mensen belangrijk is, ook de jonge generatie. Zij zijn al eerder in staat gebleken veel invloed en druk uit te kunnen oefenen op overheden en hebben veel zaken in beweging gezet. Ook blijkt uit onderzoek dat goed geïnformeerde jongeren een sterke positieve invloed hebben op het  gedrag van hun ouders (vooral dochters op hun vaders): we zien vaak dat ouders duurzamer gaan handelen door opmerkingen van hun kinderen. Aan de andere kant is het toch echt aan volwassenen die dit probleem hebben veroorzaakt om het NU aan te pakken. Als we wachten op de jongeren tot ze oud genoeg zijn om in hoge posities te zitten, zullen we te laat zijn met reageren. Het is één van de vele manieren om een kanteling te versnellen, er is niet maar één oplossing.

Hoe verbinden we het gedragsverhaal met het financiële en technische verhaal. En hoe zit het met het draagvlak? Met name ook bij mensen die het niet kunnen betalen?

80% van de Nederlanders maakt zich zorgen of ernstige zorgen over het klimaat. Dezelfde orde van grootte staat achter de energietransitie. 71% van de mensen zegt voor windenergie te zijn. Je hoort vooral mensen hard roepen dat ze tegen zijn. Maar over het algemeen is Nederland bereid en bezorgd. Hoogopgeleide mensen staan er vaak nog meer achter, en is nog bezorgder. In het Statenkwartier zullen deze aantallen daarom waarschijnlijk nog hoger liggen. Dat kwam ook uit het motivaction-onderzoek. Als het financieel niet kan, houdt het natuurlijk op. Als het onbetaalbaar is, dan kan het niet. Dus daar moet je dan gaan kijken naar mogelijkheden voor subsidies. Als het heel duidelijk is wat mensen moeten betalen en wat de terugverdientijd is, en als er mogelijkheden zijn om in termijnen te betalen, of leningen, of bijvoorbeeld een spaarbonus, dan zijn mensen ook meer bereid. Kan heel erg schelen wat voor subsidie je aanbiedt. Daar is best wel wat mogelijk. Gesprek voeren is heel belangrijk, en naar mensen luisteren: wat zijn je belemmeringen? Veel mensen zeggen niet: ik kan het niet betalen.

Vanuit een psychologisch perspectief: hoe kunnen we met ‘klimaatontkenners’/mensen die niets willen doen, in gesprek komen?

Hou het bij jezelf, vraag door wat erachter zit. Soms is iemand overtuigen ook niet het doel. Dat lukt niet altijd. Klimaatontkenning zit soms ook iets anders achter. Het is vaak een manier om te zeggen: ik kan er niet aan meer doen. Daarom praat ik liever over een ander onderwerp.

Angst wordt veel gebruikt als tactiek om klimaatverandering onder de aandacht te brengen. Kan dat ook anders? Of wordt het dan niet belangrijk gevonden?

Dat kan zeker anders. Angst helpt vaak maar weinig en zorgt dat we in een freeze-stand komen. De enge foto’s op sigarettenpakjes hebben ook geen effect (heeft ook te maken met de ongeloofwaardigheid van de foto’s). Het werkt beter om mensen zelf te laten nadenken over de negatieve gevolgen van roken of ander gedrag.

Als je toch angst wil inzetten, laat het dan altijd gepaard gaan met handelingsperspectief: wat kunnen mensen nu doen om die verlamming op te heffen en om met dat angstige gevoel om te gaan? Wat is een antwoord op de beangstigende situatie die valt binnen onze eigen cirkel van invloed? Wat kan ik vandaag doen om bij te dragen aan de oplossing? Mensen raken niet geïnspireerd door doemverhalen en zullen daar niet van in actie komen, maar wel als ze over mooie initiatieven horen die resultaten boeken. Of als ze het gevoel hebben mee te doen aan een groter gezamenlijk project met een ‘Grote Why’. Verbind de energietransitie dus aan het grotere verhaal. Verder kan een persoonlijk verhaal van een buurtbewoner grote indruk maken en aan het denken zetten. Emoties zijn dus erg belangrijk; zo is het niet langer een droge en abstracte probleemschets, maar een thema van iedereen. Ik denk dat een uitleg van iemand die je kent over wat de informatie met hem of haar doet meer impact kan hebben, dan de statistieken zelf.

Uiteraard moeten mensen meer en meer urgentie gaan voelen, maar angst is daar niet de enige manier voor. En als je het dan toch wil inzetten, wissel dan af met andere emoties.

Ga terug naar de startpagina.